1 maja 2004 r. Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej. Od tego momentu, na podstawie art. 4 Traktatu akcesyjnego, bierze udział w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej ze statusem kraju z derogacją. Oznacza to, że Polska jest zobowiązana do przyjęcia wspólnej waluty po wypełnieniu warunków określonych w Traktacie o funkcjonowaniu UE. Tylko Wielka Brytania i Dania posiadają klauzulę opt-out, tj. samodzielnie mogą zadecydować o tym, czy i kiedy przystąpią do strefy euro.

Niemniej, wybór momentu zastąpienia złotego wspólną walutą leży w gestii władz krajowych, gdyż Traktat nie narzuca konkretnej daty pełnego członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej. 

Długość okresu od momentu podjęcia przez władze krajowe strategicznej decyzji o przystąpieniu do strefy euro do chwili przyjęcia wspólnej waluty wynosi około trzech lat, co uwarunkowane jest zachowaniem określonych elementów proceduralnych.

Na kilka miesięcy przed włączeniem waluty krajowej do ERM II należy rozpocząć przygotowania do wypracowania, wspólnie z Komisją Europejską i Europejskim Bankiem Centralnym, warunków przystąpienia do ERM II. Następnie, zgodnie z wymogami kryterium stabilności kursu walutowego, waluta krajowa powinna uczestniczyć w systemie ERM II nie krócej niż dwa lata. W okresie tym muszą być wypełnione pozostałe kryteria konwergencji. W dalszej kolejności Komisja Europejska i EBC przygotowują raporty o konwergencji, oceniające, czy trwale osiągnięto wysoki stopień zbieżności gospodarczej i prawnej. Raporty te są następnie przedstawiane Radzie Ecofin. Jeśli raporty oceniają kraj aspirujący do strefy euro pozytywnie, Rada Ecofin po otrzymaniu zalecenia przyjętego przez członków strefy euro podejmuje decyzję o uchyleniu derogacji kraju członkowskiego Unii Europejskiej i wyznacza datę, od której przestanie ona obowiązywać.

Do tego czasu, zgodnie z wymogami Paktu Stabilności i Wzrostu, państwa członkowskie UE nie będące w strefie euro, zobowiązane są do przedkładania średnioterminowych programów tzw. programów zbieżności (konwergencji), pokazujących, w jakim stopniu spełniają one kryteria z Maastricht oraz jakie kroki państwa te zamierzają podjąć, by wszystkie kryteria konwergencji spełnić.

Zobacz:

• Programy konwergencji przedstawione przez Polskę

Komisja Europejska i Europejski Bank Centralny przynajmniej raz na dwa lata lub na żądanie Państwa Członkowskiego objętego derogacją, dokonują niezależnie od siebie oceny, czy dany kraj członkowski osiągnął odpowiedni stopień konwergencji nominalnej i prawnej, aby przystąpić do wspólnego obszaru walutowego. Następnie Komisja Europejska i EBC przekazują swoje ustalenia w postaci raportów o konwergencji Radzie UE, która, po otrzymaniu zalecenia od kwalifikowanej większości jej członków reprezentujących państwa członkowskie strefy euro, podejmuje ostateczną decyzję o przystąpieniu danego państwa członkowskiego do strefy euro.

Raporty o konwergencji

• Komisja Europejska: Raporty o konwergencji
• Europejski Bank Centralny: Raporty o konwergencji

Opinie Rady w sprawie programów konwergencji Polski

• Opinia Rady w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2009–2012 przedstawionego przez Polskę
• Opinia Rady z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008–2011 przedstawionego przez Polskę
• Opinia Rady z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2007-2010 przedstawionego przez Polskę
• Opinia Rady z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2006–2009 przedstawionego przez Polskę
• Opinia Rady z dnia 14 marca 2006 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Polski na lata 2005-2008
• Opinia Rady z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Polski na lata 2004-2007
• Opinia Rady z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie programu konwergencji Polski na lata 2004-2007

Harmonogram prac przybliżających Polskę do wprowadzenia wspólnej waluty określa Mapa drogowa przyjęcia przez Polskę euro, zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 28 października 2008 r. Dokument wyznacza cztery etapy w procesie przyjęcia euro. Obecnie Polska znajduje się w I etapie przygotowań, tj. przed włączeniem złotego do Mechanizmu Kursów Walutowych ERM II.

Rozpoczęcie II etapu przygotowań, czyli włączenie złotego do ERM II, wiąże się z koniecznością zapewnienia bezpiecznego uczestnictwa w tym mechanizmie. Warunki, na jakich miałoby się to odbyć, określa dokument przyjęty przez Radę Ministrów 27 kwietnia 2009 r. pt. Uwarunkowania realizacji kolejnych etapów mapy drogowej przyjęcia euro przez Polskę. Jego uzupełnieniem są Ramy Strategiczne Narodowego Planu Wprowadzenia Euro, zatwierdzone przez Rząd w październiku 2010 r., które określają optymalny plan działań niezbędnych do wprowadzenia wspólnej waluty w Polsce, przy uwzględnieniu nieznajomości dokładnej daty jej przyjęcia.

W Polsce osobą odpowiedzialną za koordynowanie i monitorowanie procesu integracji walutowej ze strefą euro jest Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczypospolitą Polską, powołany zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 2009 r. Jest on zobowiązany do przedstawiania, co pół roku, sprawozdań z zadań związanych z przygotowaniami do wprowadzenia euro przez Polskę lub częściej z własnej inicjatywy.

Jednostką wspierającą pełnomocnika jest Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską, działające w ramach Ministerstwa Finansów. Na początku każdego miesiąca, Biuro publikuje Monitor konwergencji nominalnej, którego celem jest przedstawienie aktualnego stanu wypełnienia przez Polskę i inne kraje UE kryteriów z Maastricht. Corocznie wydawany jest Monitor konwergencji cyklicznej, określający stopień zbieżności cyklu gospodarki polskiej w kontekście jej przyszłej partycypacji w strefie euro, zaś cyklicznie - w zależności od częstotliwości przeprowadzanych badań - Monitor opinii publicznej, prezentujący aktualną opinię publiczną na temat wprowadzenia euro w Polsce.

Monitor konwergencji nominalnej, Serwis Ministerstwa Finansów
Monitor konwergencji cyklicznej, MF
Monitor opinii publicznej, MF

Z Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczypospolitą Polską współdziała międzyinstytucjonalna struktura, powołana przez Radę Ministrów w dniu 3 listopada 2009. Składają się na nią: 

• Narodowy Komitet Koordynacyjny, który odpowiada za przygotowanie i przedstawienie Radzie Ministrów propozycji działań mających na celu przygotowanie Polski od wprowadzenia euro oraz oraz za współdziałanie z Pełnomocnikiem w zakresie inicjowania i monitorowania działań organów administracji rządowej związanych z przygotowaniami do integracji walutowej
• Rada Koordynacyjna, która współpracuje z Pełnomocnikiem w zakresie koordynowania prac Zespołów Roboczych,
• Międzyinstytucjonalne Zespoły Robocze do Spraw Przygotowań do Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską (Zespoły Robocze), będące grupami o charakterze eksperckim, organami opiniodawczymi Rady.

Integracja ze strefą euro, Serwis Ministerstwa Finansów 

Zobacz także:

Sprawozdania w sprawie praktycznych przygotowań do przyszłego rozszerzenia strefy euro, Serwis Komisji Europejskiej
Polska a euro, Serwis Komisji Europejskiej
Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych, Serwis Komisji Europejskiej
Portal Narodowego Banku Polskiego o euro

Publikacje na temat wejścia Polski do strefy euro

• Bilans kosztów i korzyści wprowadzenia euro w Polsce w świetle najnowszych badań. Dokument uzupełniający do Ram Strategicznych Narodowego Planu Wprowadzenia Euro, Ministerstwo Finansów, Październik 2010
• Raport na temat pełnego uczestnictwa Polski w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, NBP, Luty 2009
• Integracja Polski ze Strefą Euro: Uwarunkowania Członkostwa i Strategia Zarządzanie Procesem, Ministerstwo Finansów, Warszawa, Sierpień 2005
• Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski do strefy euro, NBP 2004
• Analiza wpływu wprowadzenia euro na polski system bankowy, NBP 2003